Beloofd is beloofd
Verslag werkdag 'niet-gebruik' - Tilburg 10 juni 2009
Onder de noemer
"beloofd is beloofd" voert de Werkgroep Armoede en Politiek (WAP) van
Vereniging BUS campagne om het niet-gebruik van inkomensondersteunende
regelingen aan te pakken. Daartoe is door WAP een handreiking opgesteld voor belangenbehartigers
van uitkeringsgerechtigden en minima. Op 10 juni 2009 is deze handleiding door
een groot aantal belangenbehartigers in Brabant besproken.
Niet-gebruik
Om enigszins tegemoet te komen
aan het (te) lage niveau van de bijstandsuitkering, hebben gemeenten de
mogelijkheid om hun burgers met een minimuminkomen extra financiële
ondersteuning te bieden. Het betreft hier ondersteuning voor noodzakelijke
(medische) kosten en voor deelname aan het sociale verkeer. Ook kan het gaan om
steun bij het terugdringen van uitgaven, zoals bijvoorbeeld kwijtschelding van
gemeentelijke belastingen.
Kenmerkend voor deze
inkomensondersteuning is echter dat het geen algemene regels betreft, maar dat
het 'maatwerk' moet zijn. Dat wil zeggen dat iedere gemeente een eigen beleid
dient te voeren voor wat betreft de aard van deze voorzieningen en voor wat
betreft de criteria om voor deze voorzieningen in aanmerking te komen. Al met
al is zodoende een ingewikkeld systeem van inkomensondersteuning ontstaan
waarbij het voor burgers lastig is om inzicht te krijgen wie en wanneer voor
deze regelingen in aanmerking komt. Gevolg: een grote mate van niet-gebruik
van deze voorzieningen.
Handreiking WAP
Om helderheid te verkrijgen
in deze wirwar van inkomensondersteunende regelingen is door WAP een
handreiking opgesteld waarmee belangenbehartigers van minima in hun eigen
gemeente aan de slag kunnen.
Eén van de centrale
suggesties in de handreiking betreft het opstellen van een checklist van de
lokale voorzieningen om zodoende zicht te krijgen op de bereikbaarheid en de
bekendheid van de inkomensondersteuning.
Werkdag 10 juni 2009
Door 50 personen van 29
belangenorganisaties uit 22 gemeenten in Noord-Brabant werden op 10 juni
ervaringen, drempels en tips uitgewisseld bij het tegengaan van niet-gebruik
van inkomensondersteuning. Ook enkele gemeenteraadsleden en ambtenaren leverden
deze dag hun bijdrage.
De deelnemers werden
opgedeeld 3 werk- / discussiegroepen. De resultaten van deze groepen werden
vervolgens plenair besproken.
Al snel werden de grote
verschillen tussen de verschillende gemeenten duidelijk.
Bij de ene is de
communicatie tussen belangenbehartigers en gemeente optimaal en resulteert in
een effectieve aanpak en bij de ander is het al een probleem om zaken
bespreekbaar te maken
Gedurende de uitwisseling
bleek het probleem van niet-gebruik zich te centreren rond twee centrale
vragen: Hoe vergroten we de bekendheid van de regelingen en hoe vergroten we de
toegankelijkheid van de regelingen?
Bekendheid van inkomensondersteunende regelingen
Om van
inkomensondersteunende regelingen gebruik te kunnen maken, moeten burgers in de
eerste plaats weten dat deze regelingen bestaan. Voorlichting speelt dus een
belangrijke rol. Deze voorlichting wordt vooral gezien als een taak van de
gemeente, maar ook de belangenorganisaties kunnen daarin een rol spelen.
Gemeenten dienen alle
beschikbare kanalen te gebruiken. Van folders tot de lokale media; van de
casemanager tot de bestanden van relevante organisaties als UWV, SVB en
belastingdienst. Op deze wijze kunnen zowel de burgers met een bijstandsuitkering
bereikt worden als de andere burgers met een inkomen op het sociale minimum,
zoals wajongers, werkenden, gepensioneerden en ZZP-ers.
Door bestanden te koppelen
wordt de doelgroep beter zichtbaar.
Behalve uitvoerders van de
sociale zekerheid kunnen ook andere organisaties ingeschakeld worden, waarbij
o.a. genoemd werden:
scholen, sociale
werkvoorziening, gezondheidszorg.
Belangenorganisaties kunnen
hun eigen achterban en ook collega-belangenbehartigers informeren. Bij dat
laatste werden genoemd:
wijkraden, ouderenbonden,
Zonnebloem, vakbeweging.
De wijze waarop de
voorlichting gegeven wordt is niet altijd afdoende. Met alleen schriftelijke
informatie wordt lang niet iedereen bereikt. Illustraties, brailleschrift
kunnen daarop een aanvulling bieden, maar ook voorlichtingsbijeenkomsten en
toneelvoorstellingen in bijvoorbeeld bejaardentehuis, voedselbank, kerk en
moskee.
Een goede manier om mensen
individueel te bereiken is de formulierenbrigade, eventueel gekoppeld aan een
wijkgerichte pr-campagne.
Voor mensen die gewend zijn
aan computergebruik kan www.berekenuwrecht.nl een goed hulpmiddel zijn om zicht
te krijgen op de gemeentelijke regelingen.
Voorwaarde is dan wel dat de
gemeente hierop aangesloten is.
Toegankelijkheid van inkomensondersteunende
regelingen
Als mensen bekend zijn met
de regelingen, dient men daar op een klantvriendelijke manier gebruik van te
kunnen maken. Ambtelijk (juridisch) taalgebruik vormt vaak een hoge drempel,
evenals de omvang van de aanvraagformulieren en het aantal gevraagde bijlagen.
Daarnaast kunnen de regels
in tegenspraak zijn met de doelstelling van de regelingen, bijvoorbeeld
wanneer mensen gevraagd word om eerst zelf voor te schieten voor de zaken
waarvoor zij een vergoeding willen vragen.
Belangenbehartigers kunnen
hier een belangrijke rol spelen. De voorlichtingsfolders en ook de
aanvraagformulieren kunnen door hen op leesbaarheid en begrijpelijkheid
gecontroleerd worden. De "wet eenmalige gegevensuitvraag" kan
gebruikt worden om te voorkomen dat mensen voor iedere regeling steeds weer
opnieuw al hun gegevens moeten aanleveren.
In de praktijk blijkt bij
het vergroten van de toegankelijkheid van de regelingen de voornaamste
"weerstand" bij de gemeente te liggen. De oriëntatie van de gemeente
ligt vaker bij de eigen financiële verantwoording dan bij doelstelling van de
regels. Oftewel: de accountantsverklaring is vaak belangrijker dan de
tevredenheid van de klanten. Dan komt het politieke spel aan de orde.
Suggesties/”wapens”
Om gemeenten zover te
krijgen om zich klantvriendelijker op te stellen, worden de volgende
"wapens" genoemd:
-
Voorstellen van de
belangenbehartigers dienen onderbouwd te worden met 'klantverhalen'. Concrete
voorbeelden blijken verhelderend te werken voor beleidsmakers.
-
Maak inzichtelijk wat
het (financiële) voordeel voor de gemeente is als de doelgroep tevreden is en
maatschappelijk actiever wordt.
-
De gemeenteraad kan
benaderd worden. gemeenteraadsleden persoonlijk benaderen of spreektijd
aanvragen in de gemeenteraad.
-
Vergelijk de eigen
gemeente met 'goede voorbeelden' uit andere gemeenten
-
Publiciteitscampagnes,
een programma op de lokale omroep, etc…
Tot slot
Alle aanwezigen hebben
vruchtbaar geparticipeerd. Nieuwe contacten ontstonden en oude contacten werden
verstevigd. Samen hebben we er iets moois van gemaakt om mee verder te gaan. De
Werkgroep Armoede en Politiek houdt u op de hoogte van de vervolgstappen.
Natuurlijk kunt u in de
tussentijd bij BUS, en vooral de WAP, terecht om vragen te beantwoorden en te
helpen om van lokale initiatieven een succes te maken. Waar nodig en gewenst
komt de WAP naar u toe. De handreiking en dit verslag wordt gepubliceerd op de
website van BUS. Tot die tijd kunt u de handreiking ook nalezen op www.dmmgm.nl bij ACTUEEL.
Ik wil afsluiten met de
laatste officiële zin van de bijeenkomst :
“Er is geen slot, want we
gaan door tot iedereen een waardig leven heeft met een leefbaar inkomen !”.
Met vriendelijke groet en
tot ziens,
Marc Albers, voorzitter
Namens de Werkgroep Armoede
en Politiek